Jak leki mogą wpływać na obwód talii i WHR?

Leki mogą zwiększać masę ciała przez nasilenie apetytu, zmianę metabolizmu glukozy i tłuszczów, zatrzymywanie płynów albo ograniczenie aktywności fizycznej z powodu senności. Nie zawsze oznacza to bezpośredni przyrost tłuszczu trzewnego, ale wzrost masy ciała często obejmuje także okolice brzucha. Jeżeli obwód talii rośnie szybciej niż obwód bioder, WHR również może się zwiększyć.

Znaczenie ma także choroba, z powodu której stosuje się lek, oraz styl życia, sen i aktywność fizyczna. Pojedynczy pomiar nie przesądza o trendzie, dlatego obwód talii i bioder warto mierzyć w podobnych warunkach, najlepiej co kilka tygodni. U dorosłych za wartości WHR sugerujące większe ryzyko metaboliczne często przyjmuje się co najmniej 0,80 lub 0,85 u kobiet oraz 0,90 lub 0,95 u mężczyzn, zależnie od zastosowanych kryteriów.

Które grupy leków mogą sprzyjać przyrostowi masy ciała?

Najbardziej znane są glikokortykosteroidy stosowane ogólnie, zwłaszcza przy dłuższej terapii. Mogą zwiększać apetyt, sprzyjać gromadzeniu tkanki tłuszczowej w okolicy tułowia oraz powodować zatrzymywanie płynów. Podobne obawy dotyczą części leków przeciwcukrzycowych, między innymi insuliny, pochodnych sulfonylomocznika i pioglitazonu, choć ich wpływ zależy od dawki, czasu leczenia i indywidualnej reakcji.

Przyrost masy ciała może wystąpić także podczas stosowania niektórych leków przeciwpsychotycznych, przeciwdepresyjnych, przeciwpadaczkowych oraz części leków obniżających ciśnienie, w tym wybranych beta-blokerów. W obrębie każdej grupy występują różnice między konkretnymi substancjami, a działania niepożądane nie pojawiają się u każdej osoby. Zmiana obwodu talii po rozpoczęciu leczenia wymaga oceny całej sytuacji, a nie automatycznego uznania leku za jedyną przyczynę.

  • glikokortykosteroidy stosowane ogólnie
  • insulina i niektóre doustne leki przeciwcukrzycowe
  • część leków przeciwpsychotycznych i przeciwdepresyjnych
  • wybrane leki przeciwpadaczkowe
  • część beta-blokerów i innych leków mogących sprzyjać przyrostowi masy ciała

Jak monitorować talię podczas leczenia?

Przed rozpoczęciem dłuższej terapii oraz w jej trakcie można zapisywać masę ciała, obwód talii i obwód bioder. Talię mierzy się bez napinania brzucha, po spokojnym wydechu, w tym samym miejscu i podobnych warunkach. WHR oblicza się, dzieląc obwód talii przez obwód bioder, dlatego ważna jest powtarzalność obu pomiarów.

Warto zwracać uwagę na szybko narastający obwód brzucha, obrzęki, wyraźne zwiększenie apetytu lub pogorszenie kontroli glikemii. Pomocne może być także monitorowanie ciśnienia tętniczego, aktywności fizycznej i jakości snu. Sam WHR nie rozpoznaje choroby, ale może wskazywać na potrzebę omówienia zmian z lekarzem.

Co zrobić, gdy talia zwiększa się po leku?

Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmniejszać dawki leku, szczególnie insuliny, glikokortykosteroidów, leków psychiatrycznych lub przeciwpadaczkowych. Trzeba skontaktować się z lekarzem prowadzącym i przedstawić datę rozpoczęcia terapii, zmianę masy ciała, wyniki pomiarów oraz inne objawy. Lekarz może ocenić, czy przyrost wiąże się z leczeniem, chorobą podstawową, stylem życia lub zatrzymaniem płynów, a także rozważyć zmianę preparatu, jeśli jest to bezpieczne.

W zależności od sytuacji zalecane mogą być modyfikacja jadłospisu, stopniowe zwiększenie aktywności, konsultacja dietetyczna oraz kontrola glukozy i lipidogramu. Szczególnej uwagi wymagają nagły obrzęk, duszność, bardzo szybki przyrost masy ciała lub znaczne pogorszenie samopoczucia, ponieważ mogą wymagać pilnej konsultacji. Celem nie jest wyłącznie obniżenie WHR, lecz ograniczenie całkowitego ryzyka metabolicznego przy zachowaniu skutecznego leczenia choroby podstawowej.

Źródła

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy każdy lek powodujący przyrost masy ciała zwiększa WHR?

Nie. WHR zależy od tego, gdzie gromadzi się tkanka tłuszczowa, oraz od zmian obwodu talii i bioder. Przyrost masy ciała może dotyczyć także innych obszarów lub wynikać z zatrzymania płynów.

Czy można samodzielnie odstawić lek, jeśli rośnie obwód talii?

Nie, ponieważ nagłe odstawienie niektórych leków może być niebezpieczne i pogorszyć chorobę podstawową. Zmiany najlepiej omówić z lekarzem, który oceni korzyści i ryzyko dalszego leczenia.

Czy leki przeciwcukrzycowe zawsze powodują otyłość brzuszną?

Nie. Wpływ zależy od konkretnej substancji, dawki, czasu leczenia i indywidualnej reakcji. Część leków przeciwcukrzycowych sprzyja przyrostowi masy ciała, a inne są pod tym względem neutralne lub mogą mu przeciwdziałać.

Jak często mierzyć talię i obliczać WHR?

Przy monitorowaniu zmian po rozpoczęciu terapii można wykonywać pomiary co kilka tygodni, zawsze w podobnych warunkach. Ważniejszy od pojedynczego wyniku jest powtarzalny trend, który warto omawiać z lekarzem, zwłaszcza gdy towarzyszą mu inne objawy.