Jak WHR zmienia się wraz z wiekiem?
U wielu osób WHR zwiększa się z wiekiem, ponieważ tkanka tłuszczowa częściej gromadzi się w okolicy brzucha, a proporcjonalnie zmniejsza się masa mięśniowa i obwód bioder. Zmiany te mogą być szczególnie widoczne w okresie średniej i późnej dorosłości. Wpływ mają między innymi hormony, aktywność fizyczna, sposób odżywiania, sen oraz predyspozycje genetyczne.
Wzrost WHR nie jest jednak nieuniknioną konsekwencją starzenia się. Regularny ruch, ograniczenie nadmiaru energii w diecie, odpowiednia ilość białka i utrzymywanie masy mięśniowej mogą pomagać w ograniczaniu przyrostu tłuszczu trzewnego. Pojedynczy wynik nie opisuje całego stanu zdrowia, dlatego warto obserwować także obwód talii, masę ciała i ogólną kondycję.
Dlaczego normy WHR nie rosną z wiekiem?
Normy WHR odnoszą się przede wszystkim do związku między centralnym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej a ryzykiem metabolicznym i sercowo-naczyniowym. Nie są nagrodą za określony wiek ani opisem przeciętnych wartości obserwowanych u osób starszych. Jeśli z wiekiem częściej pojawia się wyższy WHR, nie oznacza to, że taki wynik staje się obojętny dla zdrowia.
Tkanka tłuszczowa w obrębie jamy brzusznej wiąże się między innymi z gorszą wrażliwością na insulinę, niekorzystnymi zmianami lipidowymi i wyższym ciśnieniem tętniczym. Z tego powodu progi interpretacyjne mają wskazywać możliwe zwiększone ryzyko, a nie zmieniać się automatycznie wraz z wiekiem. W praktyce wynik powinien być oceniany w kontekście płci, budowy ciała, chorób przewlekłych i innych pomiarów.
Jak rozumieć progi WHR u dorosłych?
W popularnych kryteriach orientacyjnie przyjmuje się, że u kobiet WHR od około 0,80 może wskazywać na zwiększoną skłonność do otyłości brzusznej, a wartości około 0,85 i wyższe wiążą się z większym ryzykiem metabolicznym. U mężczyzn często stosuje się odpowiednio wartości około 0,90 i 0,95. Są to progi orientacyjne, a ich zastosowanie może różnić się zależnie od wytycznych, populacji i sposobu pomiaru.
WHR nie powinien być traktowany jako samodzielne rozpoznanie otyłości ani choroby. Znaczenie wyniku zwiększa się, gdy towarzyszą mu podwyższony obwód talii, nieprawidłowe ciśnienie, zaburzenia glikemii lub niekorzystny lipidogram. W razie wątpliwości warto omówić pomiary z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.
- Kobiety: około 0,80 i więcej może wskazywać na zwiększoną skłonność do otyłości brzusznej, a około 0,85 i więcej na wyższe ryzyko.
- Mężczyźni: około 0,90 i więcej może wskazywać na zwiększoną skłonność do otyłości brzusznej, a około 0,95 i więcej na wyższe ryzyko.
- Wynik należy interpretować razem z innymi czynnikami zdrowotnymi, a nie wyłącznie na podstawie wieku.
Co zrobić, gdy WHR rośnie po 40. lub 50. roku życia?
Najpierw warto upewnić się, że pomiar został wykonany prawidłowo i w podobnych warunkach. Talię mierzy się bez wciągania brzucha, po spokojnym wydechu, a biodra w najszerszym miejscu; taśma powinna przylegać do ciała, ale go nie uciskać. Powtarzanie pomiaru co pewien czas jest bardziej miarodajne niż wyciąganie wniosków z jednej wartości.
Jeżeli WHR lub obwód talii stopniowo rosną, pomocne może być przeanalizowanie aktywności, sposobu odżywiania, snu i spożycia alkoholu. Nie należy dążyć do gwałtownego odchudzania bez odpowiedniego planu, szczególnie w starszym wieku lub przy chorobach przewlekłych. Utrzymujący się wzrost obwodu talii albo niepokojące wyniki dodatkowych badań warto skonsultować z lekarzem.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Jest częstszy, ale nie powinien być automatycznie uznawany za prawidłowy. Wzrost WHR może odzwierciedlać większe nagromadzenie tłuszczu brzusznego, dlatego warto oceniać go razem z obwodem talii i innymi czynnikami ryzyka.
Wiek sam w sobie nie podwyższa progów WHR. Stosuje się orientacyjne wartości zależne głównie od płci, pamiętając, że wynik nie jest samodzielnym rozpoznaniem choroby.
WHR dostarcza innej informacji niż BMI, ponieważ uwzględnia rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i może lepiej wskazywać otyłość brzuszną. Żaden z tych wskaźników nie opisuje jednak samodzielnie całego stanu zdrowia.
U części osób jest to możliwe dzięki regularnej aktywności, odpowiedniemu żywieniu i utrzymywaniu masy mięśniowej. Tempo zmian powinno być dostosowane do wieku, kondycji i ewentualnych chorób, a przy trudnościach warto skorzystać z porady specjalisty.