Menopauza zmienia sposób odkładania tkanki tłuszczowej
Wraz z menopauzą dochodzi do wyraźnego spadku produkcji estrogenów przez jajniki. Zmiana ta może sprzyjać przesunięciu tkanki tłuszczowej z okolicy bioder i ud w kierunku brzucha. Jednocześnie naturalne starzenie się organizmu często wiąże się ze zmniejszeniem masy mięśniowej i mniejszym wydatkiem energetycznym.
Nie oznacza to, że każdy wzrost obwodu talii wynika wyłącznie z hormonów. Znaczenie mają także aktywność fizyczna, sposób odżywiania, sen, stres, predyspozycje genetyczne oraz przyjmowane leki. Zmiany zwykle narastają stopniowo, dlatego warto obserwować obwód talii i ogólną masę ciała.
Co wzrost WHR mówi o zdrowiu metabolicznym?
WHR oblicza się, dzieląc obwód talii przez obwód bioder. Wyższa wartość zwykle wskazuje na większy udział tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, która jest silniej związana z ryzykiem zaburzeń gospodarki glukozowej, nieprawidłowego profilu lipidowego i chorób sercowo-naczyniowych niż tłuszcz odkładany głównie na biodrach.
W często stosowanych kryteriach wartości WHR od około 0,80 u kobiet i 0,90 u mężczyzn mogą wskazywać na zwiększone ryzyko, a wartości 0,85 u kobiet i 0,95 u mężczyzn są uznawane za wyższe progi ryzyka w części klasyfikacji. Progi mogą różnić się zależnie od wytycznych i populacji, dlatego WHR jest narzędziem przesiewowym, a nie samodzielną diagnozą.
Estrogeny, insulinooporność i tkanka tłuszczowa trzewna
Tkanka tłuszczowa zgromadzona w jamie brzusznej, określana jako trzewna, jest aktywna hormonalnie i wydziela substancje wpływające na stan zapalny oraz metabolizm. Po menopauzie większa skłonność do jej gromadzenia może współwystępować z pogorszeniem wrażliwości tkanek na insulinę. W konsekwencji organizm może mieć większe trudności z utrzymaniem prawidłowego stężenia glukozy i lipidów we krwi.
Sam wzrost WHR nie potwierdza insulinooporności ani innego zaburzenia. Ocena ryzyka powinna uwzględniać także obwód talii, ciśnienie tętnicze, wyniki badań laboratoryjnych, masę ciała, aktywność fizyczną i historię zdrowia. W razie niepokojących zmian warto omówić je z lekarzem.
Jak wspierać prawidłowy obwód talii po menopauzie?
Największe znaczenie ma regularny ruch łączący wysiłek aerobowy z ćwiczeniami siłowymi. Trening oporowy pomaga ograniczać utratę mięśni, a aktywność aerobowa wspiera kontrolę masy ciała i wydolność sercowo-naczyniową. Korzystne jest także ograniczenie wysoko przetworzonej żywności, odpowiednia podaż warzyw, błonnika i białka oraz regularny sen.
Pomiar WHR powinien być wykonywany w podobnych warunkach, z użyciem taśmy i bez nadmiernego napinania brzucha. Pojedynczy wynik nie pokazuje pełnego obrazu zdrowia, a zmiany obwodu mogą wynikać także z wzdęć lub różnic w sposobie pomiaru. Jeśli talia szybko się powiększa albo pojawiają się podwyższone wartości ciśnienia, glukozy lub cholesterolu, wskazana jest konsultacja medyczna.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Przesunięcie tkanki tłuszczowej w kierunku brzucha jest częstą zmianą w okresie menopauzy, ale nie powinno być traktowane jako nieuniknione ani obojętne dla zdrowia. Na WHR wpływają również dieta, aktywność, sen, wiek i predyspozycje genetyczne.
WHR dostarcza informacji o rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, a BMI odnosi masę ciała do wzrostu. Żaden z tych wskaźników nie opisuje samodzielnie całego ryzyka zdrowotnego, dlatego najlepiej interpretować je razem z obwodem talii i innymi parametrami.
Tak, regularna aktywność fizyczna, ćwiczenia siłowe, odpowiednio zbilansowana dieta, sen i ograniczanie alkoholu mogą pomagać w redukcji tłuszczu trzewnego. Tempo zmian jest indywidualne i nie zawsze przekłada się od razu na wyraźną zmianę WHR.
Konsultacja jest wskazana, gdy obwód talii lub masa ciała szybko rosną, pojawiają się nieprawidłowe wyniki glukozy, cholesterolu albo ciśnienia, lub występują inne niepokojące objawy. Lekarz może zdecydować, czy potrzebne są dodatkowe pomiary i badania.