Co WHR mówi o tkance tłuszczowej?
WHR oblicza się, dzieląc obwód talii przez obwód bioder. Wskaźnik pomaga ocenić, czy tkanka tłuszczowa gromadzi się głównie w okolicy brzucha, czy też jest rozmieszczona bardziej obwodowo. Tłuszcz trzewny, odkładający się wokół narządów wewnętrznych, jest metabolicznie aktywny i może mieć większe znaczenie dla zdrowia niż sama masa ciała.
Za wartości wskazujące na podwyższone ryzyko metaboliczne często uznaje się WHR wynoszący co najmniej 0,85 u kobiet i 0,90 u mężczyzn, choć w niektórych klasyfikacjach stosuje się także progi 0,80 u kobiet i 0,95 u mężczyzn. Interpretacja zależy od przyjętych wytycznych, wieku, pochodzenia etnicznego oraz innych cech organizmu. Sam wynik WHR nie rozpoznaje otyłości ani choroby.
Związek WHR z insulinoopornością
Insulinooporność oznacza zmniejszoną wrażliwość tkanek na działanie insuliny. Przy większej ilości tłuszczu trzewnego organizm może uwalniać więcej wolnych kwasów tłuszczowych i substancji prozapalnych, co sprzyja zaburzeniom działania insuliny. W rezultacie trzustka może zwiększać wydzielanie insuliny, aby utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi.
Podwyższony WHR jest jednym z pośrednich wskaźników większego ryzyka insulinooporności, ale nie zastępuje badań laboratoryjnych. Do oceny gospodarki węglowodanowej lekarz może uwzględnić między innymi glikemię na czczo, hemoglobinę glikowaną lub doustny test tolerancji glukozy. Pojedynczy wynik WHR nie pozwala określić, czy insulinooporność występuje u konkretnej osoby.
Czy wyższy WHR zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2?
Liczne badania wskazują, że otyłość brzuszna wiąże się z większym prawdopodobieństwem rozwoju cukrzycy typu 2. Wyższy WHR może odzwierciedlać większą ilość tłuszczu trzewnego, który sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu i zaburzeniom metabolizmu glukozy. Ryzyko rośnie szczególnie wtedy, gdy podwyższonemu WHR towarzyszą nadciśnienie, nieprawidłowe stężenia lipidów lub mała aktywność fizyczna.
WHR nie jest jednak jedynym czynnikiem ryzyka. Znaczenie mają także wiek, uwarunkowania rodzinne, sposób odżywiania, jakość snu, palenie tytoniu oraz przebyta cukrzyca ciążowa. Wynik należy traktować jako element szerszej oceny zdrowia metabolicznego, a nie jako samodzielną prognozę zachorowania.
Jak zmniejszać ryzyko metaboliczne?
Na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej wpływają między innymi dieta, aktywność fizyczna, sen i stres. Regularny ruch, w tym ćwiczenia aerobowe oraz trening oporowy, może poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę, nawet jeśli masa ciała zmienia się powoli. Korzystne jest także ograniczenie wysoko przetworzonych produktów, słodzonych napojów i nadmiaru alkoholu.
Warto kontrolować obwód talii, WHR, ciśnienie tętnicze i wyniki badań glukozy zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeśli WHR jest podwyższony lub pojawiają się czynniki ryzyka cukrzycy typu 2, należy omówić z lekarzem potrzebę dalszej oceny. Zmiany stylu życia powinny być dopasowane do stanu zdrowia i możliwości danej osoby.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Nie. Podwyższony WHR może wskazywać na większe prawdopodobieństwo otyłości brzusznej i zaburzeń metabolicznych, ale nie rozpoznaje insulinooporności. Do oceny potrzebne są informacje z wywiadu oraz odpowiednio dobrane badania.
Często za podwyższone ryzyko uznaje się WHR co najmniej 0,85 u kobiet i 0,90 u mężczyzn. W zależności od klasyfikacji spotyka się także progi 0,80 u kobiet i 0,95 u mężczyzn, dlatego wynik należy interpretować w kontekście całego stanu zdrowia.
Nie. Osoba o prawidłowej masie ciała może mieć zwiększoną ilość tłuszczu trzewnego, podwyższony WHR lub inne czynniki ryzyka. Znaczenie mają również predyspozycje rodzinne, wiek, aktywność fizyczna i wyniki badań laboratoryjnych.
Zmniejszenie otyłości brzusznej i poprawa stylu życia mogą korzystnie wpływać na wrażliwość insulinową oraz ryzyko metaboliczne. Nie należy jednak oceniać postępów wyłącznie na podstawie WHR, ponieważ znaczenie mają także obwód talii, ciśnienie i wyniki badań.